Phát hiện sớm các bệnh lý ngay trong những ngày đầu bé chào đời là mục tiêu của xét nghiệm sàng lọc sơ sinh giúp để có hướng điều trị kịp thời. Các xét nghiệm sàng lọc sơ sinh được khuyến cáo nên thực hiện cho trẻ sau sinh bao gồm những gì?
1. Xét nghiệm sàng lọc sơ sinh là gì ?
Sàng lọc sơ sinh là thực hiện một số xét nghiệm cho trẻ sơ sinh nhằm phát hiện sớm các bệnh lý về nội tiết cũng như rối loạn chuyển hóa ảnh hưởng đến sức khỏe và phát triển thể chất, tâm thần của trẻ. Các bệnh lý này thường khó phát hiện bằng các thao tác khám bệnh khi trẻ mới sinh.
Những năm gần đây nhờ sự tiến bộ của y học, nhiều loại máy móc thiết bị có khả năng phát hiện sớm một số bệnh lý ở trẻ sơ sinh như bệnh suy giáp bẩm sinh, tăng sinh tuyến thượng thận bẩm sinh, thiếu men G6PD… Những bệnh lý này, nếu phát hiện sớm và được điều trị ngay trong vòng 2 tuần sau sinh thì trẻ sẽ phục hồi và phát triển hoàn toàn bình thường cả thể chất và tinh thần.
2. Tầm quan trọng của xét nghiệm sàng lọc sơ sinh
Hiện nay xã hội phát triển, nhu cầu nâng cao chất lượng dân số là vấn đề các quốc gia trên thế giới đều quan tâm. Đảm bảo được sự phát triển khỏe mạnh cả thể chất lẫn tinh thần, là niềm hạnh phúc của các gia đình và là nền tảng cho sự phát triển của đất nước.
Xét nghiệm sàng lọc sơ sinh giúp phát hiện sớm các bệnh lý ngay trong những ngày đầu bé chào đời cũng như có hướng điều trị kịp thời nhằm giảm tỉ lệ tử vong sơ sinh, giảm tỉ lệ chậm phát triển tâm thần kinh và thể chất, giảm gánh nặng cho gia đình và xã hội.
3. Sàng lọc sơ sinh được thực hiện như thế nào?
Các xét nghiệm sẽ tiến hành từ 3 – 7 ngày sau sinh. Xét nghiệm bằng cách lấy vài giọt máu ở gót chân của bé rồi thấm lên giấy thấm hoặc lấy máu tĩnh mạch để tiến hành các xét nghiệm sàng lọc.
Xét nghiệm máu tĩnh mạch: giúp sàng lọc suy giáp, bệnh tăng sản tuyến thượng thận bẩm sinh và thiếu hụt men G6PD.
Xét nghiệm máu ở gót chân trẻ sơ sinh: cho phép định lượng nồng độ TSH để sàng lọc sớm bệnh suy giáp bẩm sinh. Xét nghiệm sử dụng máu gót chân có độ chính xác kém hơn so với lấy máu tĩnh mạch.
.jpg)
4. Các sàng lọc sơ sinh được khuyến cáo hiện nay
Suy giáp bẩm sinh (Thyroid Stimulating Hormone)
Suy giáp bẩm sinh là tình trạng tuyến giáp của trẻ sơ sinh không sản xuất đủ hormone đủ để đáp ứng nhu cầu của trẻ. Suy giáp bẩm sinh là bệnh lý ảnh hưởng trực tiếp đến sự tăng trưởng, phát triển cả về thể chất và tinh thần của trẻ.
Tuy nhiên nếu được phát hiện và điều trị sớm trong vòng 2 – 3 tuần đầu sau sinh, bé vẫn có thể phát triển khỏe mạnh, bình thường. Còn nếu bị phát hiện quá trễ, việc điều trị sẽ kém lại hiệu quả do các biến chứng về tâm thần và thiếu hụt hormone kéo dài không hồi phục.
Thiếu men G6PD
G6PD là enzym có vai trò quan trọng trong các phản ứng sinh hóa ở hồng cầu, giúp màng tế bào hồng cầu bền vững trước các tác nhân oxy hóa. Thiếu men G6PD sẽ làm màng hồng cầu kém bền vững và dễ bị vỡ, dẫn tới huyết tán và đồng thời phóng thích bilirubin. Trẻ sơ sinh có chức năng gan chưa hoàn chỉnh, không thể chuyển hóa hết lượng bilirubin được giải phóng, do đó gây ra vàng dài kéo dài ở trẻ. Nếu không điều trị kịp thời, lượng bilirubin dư thừa sẽ gây tổn thương não và để lại di chứng nặng nề như chậm phát triển trí tuệ, vận động.
Suy giảm thính lực bẩm sinh
Suy giảm thính lực bẩm sinh xảy ra do những tổn thương ở cơ quan thính giác khi còn trong bụng mẹ hoặc trong quá trình sinh nở. Thính giác không chỉ đóng vai trò quan trọng khả năng nghe, đọc mà còn là cơ sở để phát triển nhận thức, kỹ năng giao tiếp, học tập ở trẻ. Sàng lọc để phát hiện sớm suy giảm thính lực bẩm sinh giúp can thiệp và điều trị kịp thời.
Tăng sản tuyến thượng thận bẩm sinh (Xét nghiệm 17–OHP (17-Hydroxy progesterone))
Tăng sản tuyến thượng thận bẩm sinh là một bệnh lý có tính di truyền và xảy ra do rối loạn sản xuất các hormone của tuyến thượng thận ở trẻ. Hậu quả của bệnh lý này là những rối loạn trong phát triển giới tính và bộ phận sinh dục.
Bé gái mắc bệnh lý này có bộ phận sinh dục dần dần bị nam hóa do tuyến thượng thận tăng sản xuất hormone sinh dục nam androgen. Do đó, việc lấy máu và sàng lọc bệnh trong vòng 24-72 giờ sau sinh là vô cùng quan trọng, giúp điều trị kịp thời để và hạn chế những lệch lạc trong phát triển giới tính ở trẻ. Xét nghiệm 17-OHP là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán tăng sản tuyến thượng thận. 17-OHP là nguyên liệu để tổng hợp cortisol. Khi nồng độ 17-OHP tăng cao thì nguy cơ trẻ bị tăng sản tuyến thượng thận bẩm sinh là rất lớn.
Các xét nghiệm sàng lọc sơ sinh được đánh giá là khá quan trọng và được các bác sĩ khuyến cáo. Các bậc phụ huynh đừng bỏ qua bước này để đặt tiền đề cho sự phát triển khỏe mạnh của bé sau này. Hãy liên hệ với trung tâm xét nghiệm TassCare ngay để được hỗ trợ tư vấn nhanh nhất.
